Voor ervaren beleggers zijn er derivaten: dit zijn afgeleide producten waarvan de waarde is gebaseerd op een onderliggend actief (bijvoorbeeld een aandeel, index, grondstof of valuta). Derivaten kunnen gebruikt worden om te speculeren op koersbewegingen (met vaak een hefboomwerking) of om risico’s af te dekken (hedging). Enkele belangrijke vormen van derivaten:
Een optie geeft de koper het recht (maar niet de plicht) om een bepaalde onderliggende waarde (bijv. 100 aandelen van bedrijf X) te kopen of te verkopen tegen een vooraf vastgestelde prijs, binnen een bepaalde termijn. Er zijn call-opties (recht om te kopen) en put-opties (recht om te verkopen). Beleggers gebruiken opties op verschillende manieren: u kunt met beperkte inzet inspelen op koersstijging (call kopen) of daling (put kopen), of juist opties schrijven (verkopen) om premie-inkomsten te genereren als u verwacht dat de koers stabiel blijft. Opties bieden hefboom – een kleine koersverandering in het aandeel kan een grote procentuele verandering in de optiewaarde geven – wat zowel grote winsten als grote verliezen kan betekenen. Het risico voor een optiekoper is beperkt tot de betaalde premie (als de optie waardeloos afloopt, verliest u die premie). Maar als u opties schrijft (met name ongedekt), kunnen de risico’s onbeperkt zijn. Opties vergen dus veel kennis; onzorgvuldig gebruik kan leiden tot forse verliezen. Toch zijn opties niet per definitie speculatief: ze kunnen ook dienen ter bescherming (bijv. een put-optie kopen als verzekering tegen een beursdaling voor uw portefeuille).
Een future is een bindend contract om op een toekomstige datum een bepaalde hoeveelheid van een onderliggende waarde te kopen of verkopen tegen een vooraf bepaalde prijs. Futures bestaan op indices, grondstoffen, valuta’s, etc. Ze worden veel door professionele partijen gebruikt om prijzen vast te zetten (bijv. een boer die via futures de prijs van tarwe die hij over 6 maanden levert alvast fixeert). Voor particuliere beleggers zijn futures vooral een speculatief instrument vanwege de sterke hefboomwerking. U hoeft bij een future namelijk maar een fractie (margin) van de contractwaarde aan te houden, waardoor een kleine beweging grote impact heeft op uw inleg. Het risico is hier zeer hoog: gaat de markt de verkeerde kant op, kan u een margin call krijgen en moet u bijstorten of uw positie tegen een verlies sluiten. Er is geen begrenzing aan het verliesbedrag (behalve dat u doorgaans automatisch positie moet sluiten als de margin op is, maar dat kan zeer ongunstig uitpakken bij snelle bewegingen). Futures zijn doorgaans alleen geschikt voor gevorderden die precies begrijpen hoe het mechanisme werkt en de risico’s kunnen dragen.
CFD staat voor Contract for Difference. Dit is een populair derivaat bij online brokers waarbij u speculeert op koersstijging of -daling van bijv. een aandeel, index of valuta, zonder het daadwerkelijk te bezitten. CFD’s bieden een hoge hefboom; u kunt met een kleine inleg een grote positie innemen. Dit lijkt aantrekkelijk, maar de valkuil is dat uw verlies ook uitvergroot wordt. CFD’s zijn complex en er is een reden dat brokers verplicht zijn te melden hoeveel % van hun klanten geld verliest met CFD’s – vaak ligt dat rond de 70-80%. Hefboomproducten die in Nederland bekend zijn, zijn bijvoorbeeld turbo’s, speeders, sprinters. Dit zijn instrumenten uitgegeven door banken waarbij u met geleend geld belegt in een onderliggende waarde; als die onderliggende een bepaalde grens (stop-loss) raakt, verliest u vrijwel uw hele inleg. Het voordeel is dat u met klein bedrag toegang krijgt tot dure aandelen of indices en versneld profiteert van bewegingen. Het nadeel is dat één verkeerde beweging u eruit kan kegelen met verlies. Voorbeeld: u koopt een turbo met hefboom 5 op de AEX-index. Daalt de AEX 5%, dan is uw turbo 25% minder waard – mogelijk zelfs stop-loss. Hefboomproducten en CFD’s zijn kortetermijn handelsinstrumenten. Gebruik ze alleen als u zich zeer bewust bent van de risico’s en snel kunt handelen. Ze zijn absoluut niet bedoeld voor lange termijn beleggen of “buy and hold”.
Short gaan betekent speculeren op een koersdaling. Bij een directe shortpositie leent u aandelen die u niet bezit, verkoopt die tegen de huidige prijs, en hoopt later de aandelen goedkoper terug te kopen om ze terug te geven – het prijsverschil is winst. Praktisch wordt short gaan vaak via derivaten gedaan (bijv. een short CFD, of door een putoptie te kopen). Shorten is gevorderd omdat het onbeperkt verliesrisico kent: een aandeel kan in theorie onbeperkt stijgen, dus een shortpositie kan onbeperkt verlies opleveren (u moet immers ooit die aandelen terugkopen, ongeacht de prijs). Ook kunnen shortsqueezes optreden: als veel partijen short zitten en de koers stijgt, gaan ze tegelijk terugkopen waardoor de koers explosief verder stijgt. Het recente GameStop-debacle is daar een voorbeeld van. Short gaan vereist daarom stalen zenuwen, timing en voldoende reservekapitaal. Het wordt vaak afgeraden voor particuliere beleggers. Een meer gematigde manier om te profiteren van daling is een put-optie kopen of een omgekeerd ETF (die indexdaling volgt), waarbij uw risico beperkt is tot de inleg.
Over het algemeen zijn derivaten pas aan de orde als u de basis (aandelen, obligaties, fondsen) goed beheerst en specifiekere strategieën wilt toepassen. Bijvoorbeeld: u heeft een grote aandelenportefeuille en wilt die deels afdekken tegen een crash – u zou put-opties op de index kunnen kopen als bescherming. Of u wilt gestructureerd extra inkomen genereren – u zou gedekte calls kunnen schrijven op aandelen die u heeft (premie incasseren). Dát zijn verstandige toepassingen voor gevorderden. Puur met derivaten gokken om snel winst te maken is echter zeer riskant. Onthoud: hefboom werkt twee kanten op, en emotioneel kan handelen met geleend geld u tot slechte beslissingen brengen. Veel beginners verliezen geld met impulsief opties of CFD’s handelen. Ga er dus pas mee aan de slag na grondige educatie en met kleine bedragen om te leren. Bij twijfel: houd het bij reguliere beleggingen; u kunt ook uitstekende rendementen behalen zonder derivaten.
