Een derivaat is een contract waarvan de waarde samenhangt met een onderliggende waarde, rente, index, valuta, grondstof of andere referentie. De contractvoorwaarden bepalen wat u kunt winnen of verliezen en welke verplichtingen u aangaat.
Dat verschilt sterk per product. Een gekochte optie, geschreven optie, future en CFD kunnen blootstelling geven aan dezelfde markt, terwijl de juridische en financiële werking heel anders is.
Voor de volledige productfamilie gaat u naar Derivaten. Op deze Stappenplan-pagina draait het om de contractkenmerken die u moet begrijpen voordat u zo'n product in uw plan opneemt.
Ontdek welke dienstverlening en mogelijkheden u nodig hebt voordat u een broker kiest.
Een derivaat ontleent zijn waarde aan iets anders, bijvoorbeeld een aandeel, index, obligatie, rente, valuta of grondstof. Daardoor spelen twee risicolagen tegelijk: de ontwikkeling van de onderliggende waarde en de manier waarop het contract die beweging vertaalt naar uw positie.
Een gekochte optie geeft u een recht. Wie een optie schrijft, kan juist een verplichting op zich nemen. Bij futures hebben beide partijen contractuele verplichtingen. Bij een CFD spreekt u met de aanbieder af dat het waardeverschil van een onderliggende markt financieel wordt verrekend.
Die rechten en verplichtingen zeggen meer over uw positie dan het algemene label derivaat.
Veel derivaten hebben een afloopdatum, afrekenmoment of andere beëindigingsregel. De afwikkeling verschilt eveneens. Sommige contracten kunnen tot levering leiden, andere worden in geld afgerekend.
De looptijd kan daarmee zelf risico toevoegen. Uw marktvisie kan uiteindelijk uitkomen, maar pas nadat het contract al is afgelopen.
Margin is onderpand. Het is geen aankoopprijs en ook geen algemene grens aan uw verlies. Daarnaast kunnen financieringskosten, dagelijkse verrekening, margin calls, close-outregels en stop- of knock-outniveaus een rol spelen. Welke daarvan gelden, hangt af van het product.
Wie alleen naar het bedrag kijkt dat bij opening nodig is, kan de economische blootstelling daardoor onderschatten.
Een calloptie geeft de koper onder afgesproken voorwaarden het recht om de onderliggende waarde te kopen. Een putoptie geeft het recht om te verkopen. De schrijver staat aan de andere kant van het contract en kan bij uitoefening een verplichting krijgen.
Koopt u een gewone long optie, dan kunnen de betaalde premie en de kosten verloren gaan als de optie waardeloos afloopt. Voor een schrijver ziet het risicoprofiel er anders uit. Bij een ongedekt geschreven call kan het theoretische verliespotentieel onbeperkt zijn wanneer de onderliggende koers blijft stijgen.
De ontvangen optiepremie is de vergoeding voor die contractuele verplichting. Het is geen rente of gratis inkomen.
Een optie kan ook worden ingezet om bestaand risico te begrenzen. Met een gekochte put kunt u bijvoorbeeld gedurende een bepaalde looptijd en vanaf een gekozen uitoefenprijs een bodem onder de verkoopwaarde van een aandelenpositie leggen. Daar staat de betaalde premie tegenover, de dekking loopt af en de precieze bescherming volgt uit de gekozen contractvoorwaarden.
Meer productmechaniek staat bij Opties.
Een future is een bindend gestandaardiseerd contract op een toekomstige levering of afrekening. Zowel kopers als verkopers kunnen futures gebruiken om prijsrisico af te dekken of om een marktpositie in te nemen.
Een eenvoudig hedgevoorbeeld: stel dat een producent over 6 maanden een grondstof verwacht te verkopen. Met een passende futurespositie kan hij een deel van het prijsrisico tussen nu en levering afdekken. Dat garandeert de uiteindelijke verkoopprijs niet; contractomvang, basisverschillen en een eventuele mismatch met de werkelijke levering blijven relevant.
Bij veel futures stort u niet de volledige contractwaarde als contant aankoopbedrag. U houdt margin aan als onderpand en de positie wordt volgens de contract- en beursregels verrekend. Een relatief kleine marktbeweging kan daardoor een groot bedrag vertegenwoordigen ten opzichte van het gestorte onderpand.
De margin begrenst het verlies niet. Beweegt de positie tegen u in, dan kan extra margin nodig zijn of kan de positie volgens de geldende regels worden gesloten. Bij snelle bewegingen kan de uiteindelijke uitvoering bovendien afwijken van het niveau waarop u rekende.
Lees voor de productdetails Futures.
Met een Contract for Difference spreekt u met de aanbieder af dat een waardeverandering van een onderliggende markt financieel wordt verrekend. De onderliggende aandelen, index of valuta worden daardoor niet uw directe bezit.
Volgens de AFM-productinterventie voor CFD's gelden voor de verkoop van CFD's aan particuliere beleggers in Nederland beperkingen. Daaronder vallen grenzen aan de hefboom, margin-close-out en bescherming tegen een restschuld op de CFD-rekening. Deze maatregelen veranderen de contractvoorwaarden en begrenzen bepaalde risico's, maar gewone handelsverliezen blijven voor rekening van de belegger.
Aanbieders moeten ook een risicowaarschuwing tonen. Het daarin genoemde percentage verlieslatende particuliere CFD-rekeningen kan per aanbieder en periode veranderen. Raadpleeg de actuele risicowaarschuwing van de aanbieder voor het percentage.
Bij CFD's kunnen onder meer spread, eventuele commissie en financieringskosten voor aangehouden posities meetellen. De precieze tarieven en handelsvoorwaarden zijn afhankelijk van aanbieder en product.
Meer hierover staat bij CFD's.
Een eenvoudig scenario maakt het verschil tussen onderpand en economische blootstelling zichtbaar.
Stel dat een positie €10.000 aan economische blootstelling vertegenwoordigt en u daarvoor €2.000 eigen kapitaal of onderpand inzet. De verhouding is dan 5 keer. Beweegt de onderliggende waarde in een zuiver lineair voorbeeld 1%, dan gaat het om €100. Afgezet tegen €2.000 is dat 5%.
Een werkelijk derivaat kan anders reageren. Bij opties spelen bijvoorbeeld niet-lineaire gevoeligheden mee; andere producten kunnen veranderende margin, financieringskosten, spreads en stop- of knock-outniveaus hebben. De rekensom laat alleen de hefboomverhouding zien en voorspelt niet het rendement van een concrete optie, turbo, future of CFD.
Voor de diepere risicomechaniek leest u Risico's van hefboomwerking.
Bij een directe short sale leent u effecten, verkoopt u ze en koopt u ze later terug om ze terug te leveren. Stijgt de koers, dan neemt het verlies toe. Omdat een aandelenkoers in theorie onbeperkt kan stijgen, heeft een directe ongedekte shortpositie geen vaste bovengrens aan het prijsverlies.
Ook beschikbaarheid van de stukken, leenkosten, terugroepbaarheid en marginvereisten kunnen een rol spelen.
Met een putoptie of short CFD kunt u eveneens positie innemen op een koersdaling, maar u gaat dan een ander contract aan. Rechten, verplichtingen, kosten en mogelijke verliezen volgen uit dat contract.
Zie voor de afzonderlijke risico's Short-selling risico's.
Bekijk in de productvoorwaarden of uw maximale verlies beperkt is tot een betaalde premie, of dat aanvullende verplichtingen kunnen ontstaan. Controleer vervolgens wat de broker doet bij onvoldoende margin en hoe een positie wordt afgewikkeld als u niet zelf tijdig sluit. Let ook op de kosten die doorlopen wanneer u de positie meerdere dagen aanhoudt.
Een proeforder in een demo-omgeving kan helpen om de schermen en ordertypes te leren kennen. Hij laat niet zien of een strategie onder echte marktspanning winstgevend wordt. Dat verschil is juist bij snelle markten en producten met hefboom belangrijk.
Een derivatenfunctie is relevant zodra uw vooraf bepaalde strategie of risicobeheer zo'n contract daadwerkelijk nodig heeft en u de verplichtingen begrijpt. Leg vóór de brokervergelijking vast welk product u nodig heeft, op welke onderliggende markt, met welke looptijd en afwikkeling en welke margin- en orderregels daarbij horen. Neem ook de kostenlagen mee.
Pas daarna kunt u controleren welke aanbieder die route ondersteunt. Voor de ordermechaniek gaat u verder naar Ordertypes en handelsopties.
