Niet ieder financieel risico komt uit een koersbeweging. Ook de juridische en operationele keten rond een belegging kan ertoe doen: wie geeft het instrument uit, wie voert uw order uit, wie bewaart de activa en welke partij staat tegenover een derivatencontract?
Die rollen moet u uit elkaar houden. Een broker, emittent, fondsbeheerder, depositary, custodian, clearingpartij en OTC-tegenpartij zijn niet automatisch dezelfde entiteit en hebben ook niet hetzelfde faillissementsrisico.
Ontdek welke dienstverlening en mogelijkheden u nodig hebt voordat u een broker kiest.
Bij een obligatie, note of ander uitgegeven schuldinstrument is de emittent de partij die contractuele betalingen verschuldigd is. Als die partij niet kan betalen, kan uw verlies rechtstreeks voortkomen uit krediet- of emittentenrisico.
Bij een gewoon aandeel ligt dat anders. U bezit een vermogensrecht in de onderneming via de effecteninfrastructuur; uw positie is niet simpelweg een ongedekte lening aan uw broker.
Kijk daarom altijd eerst naar de juridische aard van het product. Risicobeoordeling van beleggingsproducten helpt om productrisico en productstructuur van elkaar te scheiden.
Een broker kan orders uitvoeren, administreren en soms ook bewaartaken organiseren, maar de precieze keten verschilt per instelling en product.
Nederlandse regels verlangen dat geld en beleggingen van cliënten van het eigen vermogen van de beleggingsonderneming worden afgescheiden. De AFM beschrijft daarvoor meerdere mogelijke structuren. Een aparte juridische entiteit, bewaring via een bank en andere toegestane oplossingen kunnen naast elkaar bestaan.
Daarom is “alles staat altijd in een Stichting Bewaarbedrijf” te absoluut. Controleer bij uw aanbieder:
Vermogensscheiding beschermt bovendien niet tegen koersverlies.
Als een broker uitvalt, is de eerste vraag welke juridische aanspraak u precies heeft. Geld op een bankrekening, effecten die volgens de toepasselijke regels gescheiden worden gehouden, een vordering op een productuitgevende bank en een contractueel derivatenrecht zijn geen onderling uitwisselbare bezitsvormen. Een algemene uitspraak als ‘uw beleggingen zijn tot €100.000 verzekerd’ is voor deze verschillende posities dan ook geen betrouwbare samenvatting.
Een bruikbare controle vóór het openen van een rekening: noteer de contracterende rechtspersoon, het toepasselijke toezicht- en compensatiestelsel, de wijze van bewaring of vermogensscheiding, de bewaar-/subcustodyketen, en of een afzonderlijke productemittent betalingsverplichtingen heeft. Vergelijk dat met het exacte instrument dat u gaat aanhouden. Deze inventaris vertelt nog niet dat ieder denkbaar faillissement zonder verlies kan worden afgewikkeld, maar maakt wel zichtbaar welk risico bij welke partij ligt.
Bij een UCITS-fonds of ETF koopt u deelnemingsrechten in het fonds. De fondsactiva worden volgens het UCITS-kader onder toezicht van een depositary bewaard of gecontroleerd.
Voor financiële instrumenten die in custody kunnen worden gehouden gelden segregatie-eisen. Ook bij delegatie aan een derde gelden voorwaarden rond bewaring en bescherming in geval van insolventie.
Dat betekent niet dat operationeel verlies onmogelijk is. Het betekent wel dat het onjuist is om een gereguleerd fonds simpelweg te beschrijven als één ongedekte digitale claim op de fondsbeheerder.
Een synthetische ETF kan indexrendement verkrijgen via een swap in plaats van uitsluitend via fysieke replicatie. Daardoor ontstaat derivaten- en tegenpartijrisico tegenover de swappartij.
Bij een UCITS is die blootstelling echter niet onbeperkt. Het Europese kader stelt grenzen aan niet-centraal geclearde derivatenblootstelling en bevat regels voor collateral, waardering en risicobeheer.
Een synthetische ETF is dus niet simpelweg “een belofte van een bank zonder activa”. Het fonds kan een substitutiemandje en collateral hebben en de concrete structuur verschilt per product.
De relevante controlepunten zijn:
Voor de keuze tussen fondsconstructies kunt u verder naar Waarom beleggen in indexfondsen en ETF’s?.
Bij een bilateraal OTC-derivaat bent u afhankelijk van de contractuele tegenpartij voor de nakoming. Collateral, netting en margin kunnen die blootstelling beperken, maar nemen juridisch en operationeel risico niet volledig weg.
Bij centraal geclearde derivaten komt een centrale tegenpartij, een CCP, tussen koper en verkoper te staan. Daarmee verandert de structuur van het tegenpartijrisico: bilaterale blootstelling wordt deels vervangen door blootstelling aan het clearingstelsel en zijn risicobeheersing.
Welke structuur geldt, hangt dus af van het instrument. “Derivaat = rechtstreeks volledig bankrisico” is te grof.
Wanneer effecten worden uitgeleend, ontstaat een effectenleentransactie met een borrower. Daarbij zijn collateral, contractvoorwaarden en de partij die de uitleen organiseert relevant.
Dat betekent niet dat uw hele bewaarbescherming verdwijnt zodra securities lending wordt gebruikt. Wel ontstaat een extra operationele en tegenpartijlaag die u in fondsdocumentatie of brokervoorwaarden moet begrijpen.
Tegenpartijrisico gaat over het niet nakomen van verplichtingen door een specifieke partij. Systeemrisico gaat over verstoringen die zich door delen van het financiële stelsel kunnen verspreiden, bijvoorbeeld via liquiditeit, financiering, betalingsverkeer of onderlinge blootstellingen.
Tijdens brede stress kunnen spreads oplopen, markten minder liquide worden en correlaties tussen risicovolle activa toenemen. Daaruit volgt niet dat vrijwel alle activa mechanisch naar een correlatie van +1 gaan of dat diversificatie volledig ophoudt te werken.
Systeemstress kan meerdere beschermingslagen tegelijk verzwakken. Daarom combineert u diversificatie met aandacht voor liquiditeit, productstructuur en operationele concentratie.
Een tweede bank of broker kan praktisch nuttig zijn wanneer toegang tot één platform tijdelijk wegvalt. Dat kan operationele concentratie verminderen.
Het beschermt niet automatisch tegen een marktbrede crisis en het is geen universele noodzaak voor iedere portefeuille. Ook fysiek goud of een andere specifieke belegging is geen gegarandeerde verzekering tegen systeemfalen.
Kijk daarom naar welke afhankelijkheden voor u materieel zijn: één broker, één bankrekening, één custodian, één productemittent of één derivatentegenpartij. Daarna kunt u bepalen of extra operationele spreiding werkelijk iets toevoegt.
